Foka szara

Foka szara

Foka szara

Nazwa naukowa: Halichoerus grypus (Fabricius, 1791)

Nazwa angielska: Grey seal

IUCN Status: Najmniejszej troski

Wygląd: U fok szarych występuje dymorfizm płciowy. Dorosłe samce mogą osiągać masę przekraczającą 300 kg i mierzyć ponad 3 m długości.  Mają one bardzo ciemne futro pokryte nieregularnymi jasnymi plamami. Samice są znacznie mniejsze, przeważnie ważą do 180 kg i nie przekraczają 2 m długości. Ich futro na grzbiecie jest nieco ciemniejsze niż na spodniej części ciała. Sierść pokryta jest ciemnymi plamkami, których układ to cecha osobnicza. Zdarzają się osobniki bardzo jasne – pozbawione znaczeń oraz bardzo ciemne, u których plamki są tak gęste że tworzą w miarę jednolite tło. U fok szarych bardzo charakterystyczny jest profil głowy. Szczególnie u dorosłych samców pysk jest długi, szeroki i wypukły. Nozdrza są oddalone od siebie i ułożone prawie równolegle. Z daleka przypominają literę W. Przednie płetwy są krótkie, ale dość szerokie i grube. W chwili narodzin foki szare ważą około 16 kg i są pokryte kremowym lanugo.

Może być mylony z: Młodociane osobniki łatwo można pomylić z fokami pospolitymi (Phoca vitulina). Różnią się od nich głównie wyglądem nozdrzy oraz profilem głowy. U fok szarych nozdrza układają się  w literę W a u fok pospolitych w V.

Podgatunki: Obecnie u fok szarych wyróżnia się 2 podgatunki: H.g.grypus występuje w zachodniej i wschodniej części północnego Atlantyku natomiast H.g.macrorhynchus w Morzu Bałtyckim.

Występowanie: Występowanie: Foki szare występują w wodach umiarkowanych i subarktycznych Oceanu Atlantyckiego, zarówno po stronie europejskiej jak i amerykańskiej. W zachodniej części północnego Atlantyku gatunek ten można spotkać od Labradoru aż do Zatoki Maine lub jeszcze dalej na południe. W wodach europejskich foki szare występują w rejonie Islandii, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Holandii, Niemiec oraz w Norwegii. Izolowana populacja żyje także w Morzu Bałtyckim.

Występowanie fok szarych

Występowanie fok szarych

Liczebność: Szacuje się się, że światowa populacja fok szarych liczy ponad 300.000 osobników. W Morzu Bałtyckim zamieszkuje około 32.000 tych zwierząt.

Środowisko: Preferowane siedlisko różni się pomiędzy różnymi populacjami fok szarych. Niektóre występuję głównie wzdłuż skalistego wybrzeża a inne wybierają piaszczyste łachy lub są silnie związane z lodem morskim. Foki szare można spotkać głównie w płytkich wodach szelfu kontynentalnego.

Tryb życia: Foki szare gromadzą się w większe grupy w okresie rozrodu oraz linienia. W pozostałym czasie są samotnikami lub występują w niewielkich liczących do kilkunastu osobników stadach. W trakcie trwania rozrodu zwierzęta te (zarówno samce jak i samice) nie przyjmują pokarmu. Czerpią energię ze zgromadzonych wcześniej zapasów tłuszczu. Foki szare nurkują do 300m głębokości a pod wodą spędzają do 30 minut. Najczęściej jednak pojedyncze nurkowanie trwa mniej niż 10 minut. Zwierzęta te prowadzą dzienny tryb życia, nocą śpią zarówno na lądzie jak i w wodzie. Co kilkanaście minut foka budzi się i wykonuje kilka głębokich oddechów. Gdy foka szara jest w wodzie najczęściej widoczna jest tylko głowa , zwierzęta te spędzają dużo czasu zawieszone pionowo w toni wodnej. Osobniki z tego gatunku wędrują na znaczne odległości lecz nie ma stałych tras migracyjnych. Foki mogą pokonywać dziennie nawet 100 km. Szczególnie mobilne są młode osobniki, które eksplorują praktycznie cały zasięg występowania swojego gatunku.  Starsze foki najczęściej wybierają jedno stałe miejsce z którego robią sobie bliższe lub dalsze wycieczki, aczkolwiek nierzadko także i one decydują się na dalekie wędrówki. Foki szare dożywają do ponad 40 lat aczkolwiek średnia długość życia na wolności wynosi 25 lat.

Pokarm: Foki szare to gatunek oportunistyczny, oznacza to że żywią się tymi organizmami, których w danym miejscu i momencie jest najwięcej. Skład ich diety zależy więc ściśle od miejsca występowania. W rejonie Islandii głównym pokarmem są ryby takie jak dorsze, dobijakowate oraz czarniaki . Natomiast w Morzu Bałtyckim  są to głównie śledzie, szproty, sieje, sielawy, a także w mniejszym stopniu dorsze i łososiowate. Foki szare dietę urozmaicają także skorupiakami, mięczakami oraz nierzadko ptakami. Zwierzęta te polują w niewielkich grupach lub samotnie. Małe ryby są połykane od razu pod wodą natomiast te większe są wynoszone na powierzchnie i tam rozrywane pazurami przednich płetw. W tym drugim przypadku foki najczęściej zjadają tylko tułów ofiary, głowa oraz ogon są odgryzane i odrzucane.

Rozród: Samice fok szarych osiągają dojrzałość płciową w wieku 4-7 lat natomiast samce do rozrodu są gotowe po przekroczeniu 6 roku życia, najczęściej jednak po raz pierwszy kopulują w wieku powyżej 10 lat. Dzieje się tak ze względu na to, że dopiero wtedy osiągają odpowiednie rozmiary umożliwiające im walki z innymi samcami o partnerki. Bardzo ciekawy jest system krycia. Foki, które rodzą młode na lądzie są poligamiczne, byki gromadzą haremy składające się do 7 samic, których zaciekle bronią. Natomiast osobniki rozradzające się na lodzie najprawdopodobniej są monogamiczne. Sezon rozrodczy u podgatunku H.g.grypus przypada na wrzesień – grudzień (wschodni Atlantyk) oraz styczeń (zachodni Atlantyk). Natomiast osobniki z Morza Bałtyckiego rodzą szczenięta w lutym i w marcu. W miesiącach poprzedzających narodziny młodych foki szare bardzo intensywnie żerują, gdyż w trakcie trwania sezonu rozrodczego zwierzęta te nie przyjmują pokarmu. Samice nie polują gdyż nie mogą opuścić swojego potomstwa, natomiast byki muszą pilnować ‚swojej’ grupy samic przed innymi samcami. Poród najczęściej odbywa się w nocy lub o świcie. Zdarza się także, że samice rodzą w ciągu dnia. Akcja porodowa jest dość szybka i rzadko dochodzi do komplikacji. Na poniższym filmiku widać narodziny foki szarej, samica od razu ‚uczy się’ zapachu swojego dziecka.

Laktacja trwa około 15-18 dni, w tym czasie młode osobniki przybierają na wadze około 1,5 kg dziennie. Po tym czasie samice opuszczają swoje potomstwo, które od tego momentu jest zdane tylko na siebie. Zdarza się, że szczenięta pokryte lanugo udają się do wody, jednak najczęściej młode osobniki po zakończeniu laktacji jeszcze jakiś czas spędzają na lądzie. Mają duże zapasy tkanki tłuszczowej, którą najpierw muszą zgubić. Dopiero głód zmusza je do poszukiwania pokarmu w wodzie. W trakcie karmienia młodych samice mogą tracić na wadze nawet 5,5 kg dziennie. Po zakończeniu laktacji dochodzi do kopulacji. Odbywa się ona na lądzie lub w wodzie, samce bywają dość brutalne i nierzadko siłą zmuszają samice do współpracy.

Zagrożenia: Foki szare w przeszłości były silnie eksploatowane i zwalczane jako szkodniki. W Morzu Bałtyckim na początku XX wieku żyło blisko 100.000 osobników, w ciągu zaledwie 40 lat populacja została tak przetrzebiona, że zostało jedynie 20.000 fok. Za późniejszy spadek liczebności do poziomu 3.000 zwierząt odpowiedzialne jest silne zanieczyszczenie tego akwenu, szczególnie szkodliwe okazały się związki PCB i DDT. Tępienie fok szarych było premiowane przez rząd, za każde zabite zwierzę otrzymywano nagrodę pieniężną. Zwierzęta te niszczyły delikatne sieci rybackie oraz wyjadały połowy. Dodatkowo z zabijanych fok pozyskiwano z nich futra oraz tłuszcz a mięso uważane było za potrawę postną. Obecnie do największych zagrożeń należy przyłów. W Szwecji w ten sposób ginie około 300 zwierząt (głównie osobniki młodociane) rocznie. Szacuje się, że każdego roku w sieciach rybackich ginie około 2% całej populacji. Foki szare są nosicielami wirusa foczej nosówki PDV, jednak dość rzadko same chorują. Ze względu pokonywanie przez nie długich dystansów przyczyniają się do rozprzestrzeniania choroby i przenoszenia jej na foki pospolite (Phoca vitulina). Foki szare są bardzo narażone na zanieczyszczenia. W tkankach osobników zamieszkujących Morze Bałtyckie odnotowuje się wysokie stężenia PCB i DDT mimo iż od wielu lat jest zakaz stosowania tych związków. Substancje te bardzo negatywnie wpływają na kondycję zdrowotną populacji. Powodują bezpłodność samic oraz upośledzają system odpornościowy. Ze względu na to, ze gatunek ten zamieszkuje wody w rejonie dużych skupisk ludzkich i szlaków żeglugowych foki szare są bardzo narażone na niepokojenie w trakcie sezonu rozrodczego co bardzo negatywnie wpływa na przeżywalność szczeniąt. Zwierzęta te jako oportuniści pokarmowi nie są bezpośrednio zagrożone przełowieniem wielu gatunków ryb. Intensywne rybołówstwo odpowiedzialne jest jednak za ograniczanie populacji poprzez propagowanie konieczności kontroli liczebności fok. W wielu miejscach rybacy apelują aby zabijać foki szare gdyż te są odpowiedzialne za wyjadanie ryb cennych gospodarczo. Przyznawane są specjalne licencje oraz ustala się liczbę zwierząt, które można zabić. Ostatnio w Kanadzie zezwolono na ograniczenie populacji o 70.000 zwierząt!

Ochrona: Foki szare zaczęto chronić w latach 70-tych ubiegłego wieku. W wielu rejonach zakazano intencjonalnego zabijania oraz płoszenia. Bardzo ważnym momentem w ochronie tego gatunku było ograniczenie stosowania toksyn takich jak DDT i PCB. Specjalnie dla fok szarych utworzono wiele rezerwatów, w których mogą się one rozmnażać bez narażenia na interakcje z rybołówstwem. Dokładny opis dokumentów na mocy których gatunek ten jest chroniony w Europie znajduje się tutaj. Aby zwiększyć przeżywalność szczeniąt utworzono centra rehabilitacyjne, w których osobniki osierocone lub chore są poddawane leczeniu a później uwalniania się je do środowiska naturalnego.

Reklamy